2009-04-24, 08:01 | Margines
Cios z półobrotu Ryszarda Bugajskiego
„Kto to jest ten Fieldorf?” pyta beznamiętnym głosem Bolesław Bierut (świetna rola Wenantego Nosula), po czym machinalnie stawia zamaszysty autograf na dokumencie, który przypieczętował los generała. Kilka dni później, 24 października 1953 r. August Emil Fieldorf, generał brygady Wojska Polskiego i szef dowódca Kedywu AK został stracony. Nie pozwolił, by pod szubienicą zawiązano mu na oczach przepaskę.
Mocna historia. I nie ma chyba lepszego reżysera od Ryszarda Bugajskiego do opowiedzenia jej bez patosu i taniego sentymentalizmu. Twórca słynnego Przesłuchania (1982) zamiast kadzić i wzruszać, woli widzem potrząsnąć i wybić go ze stany błogiego zadowolenia.
Sprawa jest o tyle prosta, że biografia generała Nila to wymarzony materiał na dramat. Fieldorf jako 19 – latek zgłosił się do polskich Legionów, z którymi walczył podczas I wojny światowej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pozostał w wojsku. Wsławił się brawurowymi akcjami w kampanii polsko-bolszewickiej; zyskiwał także coraz większe poważanie jako doskonały strateg. Gdy wybuchła II wojna światowa, najpierw przedostał się do Londynu, potem wrócił jako pierwszy kurier z Anglii. W Warszawie został dowódcą Kedywu Armii Krajowej i to on był mózgiem zamachu na generała SS Franza Kutscherę zwanego „katem Warszawy”. W marcu 1945 r. przypadkowo aresztowany przez NKWD trafił do obozu pracy na Uralu. Cudem przeżył i dwa lata później wrócił do rodzinnej Warszawy. Wolnością cieszył się jeszcze trzy lata – 10 listopada 1950 roku został aresztowany przez UB. Z więzienia już nie wyszedł.
Bugajski do odtworzenia tej historii zabrał się po żołniersku: robi to stanowczo, jasno i bez zbędnego filozofowania. W Generale Nilu nie ma wielkich monologów o patriotyzmie, rozdzierających serce dialogów o narodowym obowiązku, odwadze i honorze. Jest czysty konkret – krew na rękach, brutalne przesłuchania z wyrywaniem paznokci, smród niemytych ciał i wszechogarniający strach. Jest też hipnotyzujący Olgierd Łukaszewicz, który dokonał małego filmowego cudu i zdobył się na to, by aktorskie koturny zostawić w szatni, a generała Nila pokazać jako zwykłego człowieka, który boi się, ma wątpliwości i do końca nie rozumie sytuacji, w jakiej się znalazł. Dopiero w ostatniej chwili dociera do niego straszliwy paradoks, który wkrótce miał się stać mottem najnowszej historii Polski: naszych bohaterów nie wykończył wróg. Zrobiliśmy to własnymi rękami. I ten wniosek płynący z filmu Ryszarda Bugajskiego jest jak ogłuszający cios między oczy. Aż popcorn więźnie w gardle.
Mocna historia. I nie ma chyba lepszego reżysera od Ryszarda Bugajskiego do opowiedzenia jej bez patosu i taniego sentymentalizmu. Twórca słynnego Przesłuchania (1982) zamiast kadzić i wzruszać, woli widzem potrząsnąć i wybić go ze stany błogiego zadowolenia.
Sprawa jest o tyle prosta, że biografia generała Nila to wymarzony materiał na dramat. Fieldorf jako 19 – latek zgłosił się do polskich Legionów, z którymi walczył podczas I wojny światowej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pozostał w wojsku. Wsławił się brawurowymi akcjami w kampanii polsko-bolszewickiej; zyskiwał także coraz większe poważanie jako doskonały strateg. Gdy wybuchła II wojna światowa, najpierw przedostał się do Londynu, potem wrócił jako pierwszy kurier z Anglii. W Warszawie został dowódcą Kedywu Armii Krajowej i to on był mózgiem zamachu na generała SS Franza Kutscherę zwanego „katem Warszawy”. W marcu 1945 r. przypadkowo aresztowany przez NKWD trafił do obozu pracy na Uralu. Cudem przeżył i dwa lata później wrócił do rodzinnej Warszawy. Wolnością cieszył się jeszcze trzy lata – 10 listopada 1950 roku został aresztowany przez UB. Z więzienia już nie wyszedł.
Bugajski do odtworzenia tej historii zabrał się po żołniersku: robi to stanowczo, jasno i bez zbędnego filozofowania. W Generale Nilu nie ma wielkich monologów o patriotyzmie, rozdzierających serce dialogów o narodowym obowiązku, odwadze i honorze. Jest czysty konkret – krew na rękach, brutalne przesłuchania z wyrywaniem paznokci, smród niemytych ciał i wszechogarniający strach. Jest też hipnotyzujący Olgierd Łukaszewicz, który dokonał małego filmowego cudu i zdobył się na to, by aktorskie koturny zostawić w szatni, a generała Nila pokazać jako zwykłego człowieka, który boi się, ma wątpliwości i do końca nie rozumie sytuacji, w jakiej się znalazł. Dopiero w ostatniej chwili dociera do niego straszliwy paradoks, który wkrótce miał się stać mottem najnowszej historii Polski: naszych bohaterów nie wykończył wróg. Zrobiliśmy to własnymi rękami. I ten wniosek płynący z filmu Ryszarda Bugajskiego jest jak ogłuszający cios między oczy. Aż popcorn więźnie w gardle.
Gość